Lập ngân sách theo quy tắc 50/30/20 và chỗ cho giải trí Tipclub

Không ai khởi hành một chuyến dài mà chưa biết mình có bao nhiêu tiền trong ví. Vậy mà nhiều người lại bước vào việc giải trí trực tuyến mà không có con số nào làm điểm tựa. Quy tắc 50/30/20 là một khung phân bổ thu nhập đơn giản, dễ nhớ, và rất hợp để xác định vị trí của khoản giải trí, kể cả khi bạn dùng Tipclub, nằm ở đâu trong bức tranh tài chính của mình.

Ảnh: JESHOOTS.COM / Unsplash

Quy tắc 50/30/20 nói gì

Khung này chia thu nhập sau thuế, hay đơn giản là số tiền thực nhận mỗi tháng, thành ba phần:

• 50% cho nhu cầu thiết yếu. Tiền nhà, điện nước, ăn uống cơ bản, đi lại, bảo hiểm, các khoản trả nợ tối thiểu, học phí.
• 30% cho nhu cầu mong muốn. Những thứ làm cuộc sống dễ chịu nhưng không bắt buộc: cà phê với bạn, xem phim, du lịch ngắn, đăng ký dịch vụ, và cả giải trí trực tuyến.
• 20% cho tiết kiệm và trả nợ thêm. Quỹ khẩn cấp, tiết kiệm dài hạn, đầu tư an toàn theo khả năng, trả nợ vượt mức tối thiểu.

Điểm đẹp của quy tắc là nó không đòi hỏi bảng tính phức tạp. Bạn chỉ cần biết thu nhập thực nhận và nhân với ba con số. Điểm cần nhớ là đây chỉ là một khung tham khảo: nếu chi phí nhà ở của bạn đã chiếm hơn một nửa, bạn có thể điều chỉnh thành 60/25/15 hay tỉ lệ khác, miễn là phần thiết yếu và tiết kiệm được bảo vệ trước.

Giải trí nằm trong phần 30, không phải phần nào khác

Đây là ý quan trọng nhất của cả bài. Khoản dành cho giải trí Tipclub thuộc nhóm "mong muốn", tức là nằm gọn trong 30%, và chỉ là một phần của 30% đó chứ không phải toàn bộ. Phần này còn phải chia cho bữa ăn ngoài, quà tặng, sở thích khác.

Nó không bao giờ được lấy từ 50% thiết yếu, vì đó là tiền để sống. Nó cũng không được lấy từ 20% tiết kiệm, vì đó là tiền của bạn trong tương lai. Một ranh giới rõ ràng như vậy giúp việc giải trí không lấn vào những phần quan trọng hơn. Nếu bạn thấy mình có xu hướng "mượn" tạm từ hai phần kia, đó là tín hiệu để dừng và nhìn lại, không phải để biện hộ.

Cách tính hạn mức cụ thể

Hãy tính bằng một ví dụ giả định để dễ hình dung. Giả sử thu nhập thực nhận hằng tháng là 15 triệu đồng:

1. Phần thiết yếu 50% là 7,5 triệu.
2. Phần mong muốn 30% là 4,5 triệu.
3. Phần tiết kiệm 20% là 3 triệu.

Trong 4,5 triệu của nhóm mong muốn, bạn liệt kê các mục đã chắc chắn chi: ví dụ ăn uống ngoài 1,5 triệu, đăng ký dịch vụ và sở thích 1 triệu, quà tặng và gặp gỡ 1 triệu. Phần còn lại, 1 triệu, mới là nơi bạn có thể cân nhắc cho giải trí trực tuyến. Con số này chỉ minh họa; hạn mức của bạn phải theo hoàn cảnh thực tế.

Sau đó chia nhỏ hơn nữa. Với 1 triệu mỗi tháng, bạn có thể chia thành bốn phần theo tuần để không dùng hết sớm. Khi hạn mức tuần cạn, phiên giải trí tuần đó kết thúc, không có ngoại lệ. Đặt hạn mức theo tuần giúp bạn nhìn thấy mình đang đi tới đâu và tránh cảm giác "còn cả tháng, cứ từ từ".

Theo dõi hằng ngày, đối chiếu hằng tuần

Một ngân sách không theo dõi chỉ là một lời hứa. Một thói quen đơn giản có thể là:

• Ghi chép ngay sau mỗi phiên. Dùng ghi chú trên điện thoại hoặc bảng tính, ghi ngày, số tiền đã dùng, thời lượng.
• Đối chiếu với sao kê ngân hàng mỗi tuần. Mất năm phút nhưng giúp phát hiện khoản chi bạn quên ghi.
• Tách tài khoản hoặc ví riêng. Chuyển đúng hạn mức giải trí sang một ví riêng đầu tháng. Khi ví cạn, bạn dừng, không cần dựa vào ý chí.
• Không dùng thẻ tín dụng hay khoản vay cho mục đích này. Đây là nguyên tắc nên giữ vì nó biến một khoản mong muốn thành nợ.

Đặt tên cho khoản chi là "giải trí" thay vì "đầu tư" cũng giúp đầu óc rõ hơn: bạn trả tiền cho trải nghiệm, và trải nghiệm đó có chi phí, như một vé xem phim hay một bữa tối.

Điều chỉnh hằng tháng và những sai lầm thường gặp

Cuối mỗi tháng, hãy dành mười phút nhìn lại. Hạn mức có đủ không, có bị vượt không, và nếu vượt thì vì sao? Nếu thu nhập tháng sau thay đổi, tính lại các phần từ đầu. Nếu có một khoản chi lớn bất thường ở nhóm thiết yếu, hãy chủ động giảm phần mong muốn, trong đó có giải trí, trước khi giảm phần tiết kiệm.

Những sai lầm thường gặp gồm:

• Tính hạn mức trên thu nhập mong đợi thay vì thu nhập đã nhận.
• Dồn cả phần 30% vào một khoản, bỏ quên các nhu cầu mong muốn khác.
• Nạp thêm "chỉ lần này" khi hạn mức đã hết. Một ngoại lệ sẽ sinh ra ngoại lệ tiếp theo.
• Dùng tiền tiết kiệm để "bù" tháng thiếu. Điều này đảo ngược mục đích của cả quy tắc.

Có một dấu hiệu tốt để tự kiểm tra: nếu bạn có thể dừng khi hạn mức hết mà không thấy bứt rứt, ngân sách của bạn đang vận hành tốt. Nếu bạn liên tục tìm lý do để nới, đó là lúc nên giảm hạn mức xuống, hoặc nghỉ một thời gian.

Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm

Nội dung này dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ quy định pháp luật nơi bạn sinh sống khi sử dụng bất kỳ dịch vụ giải trí trực tuyến nào. Giải trí chỉ nên chiếm một phần nhỏ, có giới hạn rõ ràng trong ngân sách, và không bao giờ dùng tiền thiết yếu, tiền tiết kiệm hay tiền vay. Nếu bạn thấy mình khó giữ hạn mức hoặc cảm thấy căng thẳng về tài chính, hãy dừng lại, trao đổi với người thân hoặc tìm đến dịch vụ tư vấn phù hợp. Mỗi người tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.