Lập ngân sách theo quy tắc 50/30/20 và chỗ cho giải trí Hitclub

Không ai lên đường cho một chuyến dài mà không tính trước tiền xăng, tiền ăn và quỹ phòng khi hỏng xe. Vậy mà với chi tiêu hằng tháng, nhiều người lại đi theo kiểu "còn bao nhiêu thì dùng bấy nhiêu". Khi muốn có chỗ cho một khoản giải trí như Hitclub mà vẫn yên tâm, điểm khởi đầu hợp lý là một bảng dự trù rõ ràng. Quy tắc 50/30/20 là một khuôn mẫu đơn giản để bắt đầu.

Ảnh: Vinay Bhushan Meesala / Unsplash

Ba phần của quy tắc 50/30/20

Quy tắc này chia thu nhập sau thuế (số tiền thực nhận) thành ba ngăn:

• 50% cho nhu cầu thiết yếu: tiền nhà, điện nước, ăn uống cơ bản, đi lại, bảo hiểm, trả nợ tối thiểu, học phí.
• 30% cho mong muốn: ăn ngoài, du lịch, mua sắm ngoài nhu cầu cơ bản, đăng ký dịch vụ, và các hình thức giải trí.
• 20% cho tiết kiệm và mục tiêu tài chính: quỹ khẩn cấp, tiết kiệm dài hạn, đầu tư an toàn, trả nợ vượt mức tối thiểu.

Đây là khung tham chiếu, không phải luật. Người thuê nhà ở thành phố lớn có thể thấy phần thiết yếu lên tới 60%; người sống cùng gia đình có thể giảm xuống còn 40%. Ý nghĩa của quy tắc nằm ở thứ tự ưu tiên: nhu cầu thiết yếu và tiết kiệm được lo trước, phần còn lại mới dành cho thú vui.

Giải trí nằm trong ngăn 30, không nằm ngoài

Điểm quan trọng nhất của bài này gói trong một câu: khoản dành cho Hitclub, nếu bạn quyết định dùng, thuộc về ngăn mong muốn. Nó không được phép lấn sang ngăn thiết yếu hay ngăn tiết kiệm.

Ngăn 30% còn phải chia sẻ cho nhiều thứ khác. Một cách làm thực tế là tách nhỏ ngăn này thành các ngăn con, ví dụ: ăn uống và gặp gỡ bạn bè, sở thích cá nhân, du lịch hoặc đi chơi, giải trí trực tuyến. Khi đã chia ra, bạn sẽ thấy khoản giải trí trực tuyến thực sự chỉ là một phần của phần mong muốn, không phải toàn bộ quỹ vui chơi trong tháng.

Cách nhìn này có một lợi ích tâm lý: giải trí trở thành một mục chi có trần, giống như tiền cà phê hay tiền xem phim, thay vì một khoản mơ hồ có thể phình ra khi tâm trạng thay đổi.

Cách tính hạn mức cụ thể

Giả sử thu nhập thực nhận hằng tháng là 15 triệu đồng. Theo khung 50/30/20:

• Thiết yếu: 7,5 triệu.
• Mong muốn: 4,5 triệu.
• Tiết kiệm: 3 triệu.

Trong 4,5 triệu của ngăn mong muốn, bạn phân bổ thêm. Chẳng hạn: 1,5 triệu ăn uống và gặp gỡ, 1 triệu mua sắm, 1 triệu cho sở thích và dịch vụ đăng ký, và 1 triệu cho các hoạt động giải trí khác. Con số 1 triệu cuối cùng chính là hạn mức tối đa trong tháng, không phải mục tiêu phải dùng hết. Nếu tháng nào bạn không dùng đến, phần dư có thể chuyển sang tiết kiệm thay vì cộng dồn để tiêu tháng sau.

Một vài nguyên tắc khi chốt hạn mức:

1. Tính trên số tiền thực nhận ổn định, không tính trên khoản thưởng chưa chắc có.
2. Đặt hạn mức khi bình tĩnh, vào đầu tháng, không đặt sau một ngày vui hay một ngày buồn.
3. Chuyển trước, dùng sau: nếu có thể, chuyển riêng khoản giải trí sang một ví hoặc tài khoản khác, để biết rõ phần nào là của mình để dùng và phần nào là không động tới.
4. Không vay, không mượn để bù vào hạn mức. Hết hạn mức là dừng, kể cả khi mới giữa tháng.

Theo dõi trên suốt hành trình

Một bảng dự trù chỉ có giá trị khi bạn nhìn lại nó. Hãy chọn một cách theo dõi đủ nhẹ để duy trì: một bảng tính đơn giản, ghi chú trên điện thoại, hoặc ứng dụng quản lý chi tiêu. Điều cần ghi chỉ gồm ba cột: ngày, số tiền, mục chi.

Mỗi tuần dành năm phút xem lại số đã dùng so với hạn mức. Nếu đến giữa tháng mà đã dùng quá nửa ngăn giải trí, đó là tín hiệu để chậm lại, không phải để "gỡ" bằng cách tăng thêm. Tín hiệu đỏ rõ ràng hơn nữa là khi bạn nghĩ đến chuyện lấy từ ngăn thiết yếu hoặc tiết kiệm để bù: đó là lúc dừng hẳn việc giải trí trong tháng và xem lại bức tranh.

Điều chỉnh hằng tháng như chỉnh lộ trình

Cuối mỗi tháng, ngồi lại mười phút và trả lời vài câu hỏi:

• Ngăn nào vượt, ngăn nào còn dư, vì sao?
• Khoản giải trí có đúng với mức mình muốn, hay đang phình dần?
• Thu nhập hoặc chi phí thiết yếu có thay đổi để cần tính lại tỷ lệ?
• Quỹ khẩn cấp đã đủ ba đến sáu tháng chi phí sinh hoạt chưa?

Nếu quỹ khẩn cấp chưa đủ, hãy cân nhắc giảm hạn mức giải trí thay vì giảm tiết kiệm. Nếu thu nhập giảm, hạn mức giải trí là phần đầu tiên điều chỉnh, vì đó là ngăn linh hoạt nhất. Đây chính là khác biệt giữa người cầm lái bảng dự trù và người để bảng dự trù cầm lái mình.

Những sai lầm thường gặp

Coi khoản giải trí là "tiền lẻ". Những khoản nhỏ lặp lại mỗi ngày cộng lại thành khoản đáng kể mà bạn không để ý.

Không đặt trần mà chỉ đặt mục tiêu. "Cố gắng không tiêu nhiều" không phải hạn mức. Hạn mức phải là một con số.

Dùng tiền của ngăn tiết kiệm để "đầu tư" vào hy vọng gỡ lại. Kết quả của giải trí không phải một kênh tạo thu nhập, và không nên được nhìn như vậy.

Bỏ qua phần tiết kiệm khi thu nhập thấp. Dù chỉ 5% cũng nên bắt đầu, rồi tăng dần khi điều kiện cho phép.

Một bảng dự trù, một chuyến đi trọn vẹn

FullySky nhìn quản lý tiền như chuẩn bị hành trang: mang đủ thứ cần thiết, để một phần dự phòng, và chừa chỗ cho những điều vui thú trong giới hạn túi đeo. Khi giải trí với Hitclub được đặt đúng trong ngăn 30%, có trần rõ ràng và được theo dõi đều, nó không còn là mối lo mỗi cuối tháng mà trở thành một khoản chi được cân nhắc.

Bài viết chỉ mang tính hướng dẫn an toàn cho người từ đủ 18 tuổi. Mỗi người cần tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí phù hợp với thu nhập của mình, không dùng tiền thiết yếu hay tiền vay cho mục đích giải trí, và tự chịu trách nhiệm với quyết định của bản thân. Nếu việc giữ hạn mức trở nên khó khăn, hãy trao đổi với người thân hoặc tìm sự hỗ trợ chuyên môn.